هريك از اين علوم نه گانه را مىتوان تعريف كرد ، پيدايش و سير آنها را نماياند و بخش‌هاى كوچك‌تر آن را نشان داد و بيشتر آثار به عمل آمده در هر علم را به ترتيب تاريخ تأليف ، فهرست كرد و وضعيت كنونى آنها را شناسايى كرد . اين بررسى و پژوهش ، سابقه و تاريخ هر علم را نشان مىدهد و مسير تحقيق را هموارتر مىكند و دست‌يابى به منابع را آسان‌تر مىسازد و امكان تحقيقات جديد را فراهم مىكند و از تحقيقات تكرارى ، مانع مىشود و از سويى به همگان اين شناخت را مىدهد كه با در نظر گرفتن اين آثار و افزودن كتاب‌هاى تفسير و ترجمه قرآن و تأليفات انبوه علوم اسلامى ( حديث ، فقه ، اصول ، كلام ، فلسفه و عرفان ) و علوم ادبى ( صرف و نحو ، لغت و علوم بلاغت ) و علوم نظرى انسانى كه سخت از قرآن اثر پذيرفته است ، به عظمت و منزلت قرآن مجيد ، آگاه شوند . 3 . پيشينه در متقدمان ، گويا تعريف و تاريخ علوم كمتر معمول بود و تنها به ذكر مطالب مرتبط با هر علم ، بسنده مىشد . اما فهرست افراد و تأليفات ، آغاز گرديد . اين امر را مىتوان در الفهرست ابن نديم ( 438 ق ) سراغ گرفت . وى در مقاله اول فهرست خود به خط مصاحف ، توصيف قرآن و كتاب‌هاى تأليف يافته در آن و اخبار و آثار قاريان و ديگر مؤلفان پرداخت و آثار تفسير ، معانى القرآن ، غريب القرآن ، لغات القرآن ، قراءات ، نقط و شكل ، لامات قرآن ، وقف و ابتدا ، اختلاف مصاحف ، وقف تمام ، الفاظ و معانى هماهنگ در قرآن ، متشابه ، هجاء مصاحف ، مقطوع و موصول ، اجزاء قرآن ، فضائل ، تعداد آيات ، ناسخ و منسوخ ، نزول ، احكام قرآن و موضوعات گوناگون را در بخش‌هاى جداگانه ، فهرست كرد و در ادامه و به مناسبت ، آثار ديگرى را در علوم قرآن مورد اشاره قرار داد . « 1 » اين فهرست ، تنها در بردارندهء آثار تا 377 ق است . « 2 » و سال وفات اكثر مؤلفان را در خود ندارد . رجال نجاشى ( 450 ق ) و الفهرست شيخ طوسى ( 460 ق ) ، اشاراتى به برخى از اين تأليفات دارد . در متأخران ، تعريف علوم معمول گرديد و اشاره به برخى از آثار مهم هر علم آغاز گرديد .

--> ( 1 ) . ابن نديم ، 17 - 59 . ( 2 ) . همو ، 7 .